Buchara

Jeden z najważniejszych ośrodków handlowych na trasie Jedwabnego Szlaku. Dziś jest to piąte co do wielkości miasto Uzbekistanu. Historyczne centrum miasta znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

buchara_map.png

Historia

(dla szerszego kontekstu porównaj z historią Samarkandy)
Nazwa miasta oznacza w języku sogdiańskim "szczęśliwe miejsce". Miasto powstało ok 500 lat p. n. e. pod rządami perskich Achemenidów, w zachodniej części Sogdiany. Po zdobyciu przez Aleksandra Wielkiego rządzone przez Seleucydów, potem przez Królestwo Baktrii i Królestwo Kuszanów. Od początku była znaczącym ośrodkiem handlowym, tym bardziej po nastaniu ery Jedwabnego Szlaku. Miasto podupadło około roku 350 n. e. pod dominacją Chionitów. Już w roku 650 zostało podbite przez Arabów, którzy jednak nie mogli przez długi czas zaprowadzić w tym rejonie skutecznej administracji. Przez stulecie miejscowa ludność zachowywała religijną odrębność i wielokulturowe tradycje. Rzeczywista arabska dominacja nastąpiła dopiero po bitwie nad rzeką Talas w roku 751 (bitwa toczyła się na terytorium obecnego południowego Kazachstanu, Arabowie zwyciężyli w niej Chińczyków rządzonych przez dynastię Tang i zdobyli tajemnicę produkcji papieru). W roku 850 Buchara stała się stolicą Imperium Samanidów i przeżywała okres swej największej świetności. Była centrum intelektualnym całego świata islamskiego i jednym z najludniejszych państw świata (ok 300 tysięcy mieszkańców). Do najwybitniejszych mieszkańców należeli Al-bukhari (właściwie Muhammad Ibn Ismail Ibn Ibrahim Ibn al-Mughirah Ibn Bardiziyeh al-Bukhari, 810-870, sporządził on najdokładniejszy hadis, czyli żywot proroka Mahometa) oraz Awicenna (980-1037, twórca "Kanonu medycyny"). Świetność miasta przerwał dopiero najazd mongolski w roku 1220. Buchara została zaatakowana jako pierwsza, co zupełnie zaskoczyło obrońców. czyngis-chan miał podobno powiedzieć mieszkańcom miasta zgromadzonym w głównym meczecie, że został przysłany przez Boga, aby ukarać ich za grzechy (po czym meczet spalono, podobnie jak większość miasta). W Imperium Timurydów miasto utraciło znaczenie na rzecz Samarkandy. W XVI wieku stało się stolicą Chanatu Buchary, państwa dynastii Szejbanidów, a od roku 1785 Emiratu Buchary. W tym czasie była ważnym regionalnym ośrodkiem edukacyjnym i kulturalnym. W roku 1868 zdobyta przez Rosjan, stała się częścią Okręgu Turkiestańskiego. W latach 1920-1925 funkcjonowała Bucharska Ludowa Republika Radziecka.

Co chcemy zobaczyć?

Po-i Kaylan

Nazwa oznacza po persku "Stopa Wielkiego". Jest to kompleks sakralny skupiony wokół 46-metrowego minaretu zbudowanego w roku 1127 (przez karachanidzkiego władcę Arslan-chana). Jego średnica wynosi 9 m u podstawy i 6 m u szczytu. Być może oryginalnie był jeszcze wyższy niż obecnie. W środku znajdują się spiralne schody prowadzące na platformę widokową udostępnioną dla turystów. czyngis-chan był tak zachwycony tą budowlą, że kazał ją oszczędzić. Nazywany jest również "minaretem śmierci", ponieważ dokonywano na nim egzekucji przestępców i rewolucjonistów. Stojący u podnóża minaretu meczet ukończono prawdopodobnie w roku 1514. Naprzeciw meczetu znajduje się madrasa Mir-i Arab, zbudowana prawdopodobnie w latach 30. XVI wieku.

Minaret Kaylan

Minaret Kaylan (fot. IPAAT)

Meczet Kaylan

Meczet Kaylan (fot. Cottius)

Madrasa Mir-i Arab

Madrasa Mir-i Arab (fot. Marcin Krakowiak)

Lyab-i Hauz

Nazwa oznacza po persku "przy stawie". Jest to jeden z nielicznych zachowanych stawów w mieście, otoczony unikalnym kompleksem architektonicznym. Z północnej strony znajduje się największa w mieście madrasa Kukeldasz (1569), od wschodniej madrasa Nadir Divan-Beghi (1622), a od zachodniej chanaka (gościniec) Nadir Divan-Beghi (1620).

Ciekawa jest historia powstania takiego kompleksu. Otóż wezyr Nadir Divan-Beghi wypatrzył sobie ten teren i postanowił go wykupić od pewnej żydowskiej wdowy. W tym czasie żydzi płacili podatek nałożony na niewiernych, co zapewniało im prawa obywatelskie. Nie mieli własnej synagogi, ale współużytkowali jeden z meczetów. Kiedy kobieta odmówiła, wezyr poprowadził kanał irygacyjny tuż obok jej ziemi, powodując podmycie fundamentów jej domu. Wdowa zażądała jako rekompensaty za oddanie swojej ziemi innego terenu z zezwoleniem na wybudowanie synagogi. I tak się istotnie stało, wezyr wyznaczył odpowiednią działkę ze swoich prywatnych własności i powstał tam zalążek późniejszej żydowskiej dzielnicy (Mahalli Kuma).

Madrasa Nadir Divan-Beghi

Fasada madrasy Nadir Divan-Beghi (fot. Jonas Satkauskas)

Madrasa Kukeldasz

Dziedziniec madrasy Kukeldasz (fot. Cottius)

Arka

Potężna cytadela zbudowana prawdopodobnie w V wieku n. e. Była siedzibą władców miasta, większość zachowanych budynków pochodzi z czasów Chanatu i Emiratu Buchary. Jej całkowita powierzchnia wynosi 3,5 ha, z czego ok. 80% leży w ruinie, głównie z powodu zbombardowania przez Armię Czerwoną w roku 1920. W środku znajduje się Muzeum Historii Buchary.

Arka

Cytadela Arka (fot. IPAAT)

Arka

Cytadela Arka (fot. Lorenz Wegener)

Mauzoleum Samanidów

Zbudowane w latach 892-943, jest miejscem spoczynku Ismaiła Samaniego — założyciela dynastii Samanidów, która rządziła Transoxanią w IX i X wieku. Uważane jest za perełkę wczesnej arabskiej architektury w Azji Środkowej.

Mauzoleum Samanidów

Mauzoleum Samanidów (fot. Annick Restle)

Odległości

Punkt odniesienia - minaret Kaylan

miejsce lokalizacja
Lyab-i Hauz 0,6 km SE
Arka 0,4 km NW
Mauzoleum Samanidów 1,3 km W
buchara_map3.jpg