Samarkanda

Jeden z najważniejszych ośrodków handlowych na trasie Jedwabnego Szlaku. Dziś jest to drugie co do wielkości miasto Uzbekistanu i jego największa atrakcja turystyczna. Historyczne centrum miasta zostało wpisane w roku 2001 na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

samarkanda_map.png

Historia

W języku staroperskim "Asmarakand" znaczy "kamienny fort". Miasto zostało założone w VI w p. n. e. przez Persów i stało się stolicą prowincji Sogdiana, rozciągającej się między rzekami Amu-daria i Syr-daria. Należała do Imperium Achamenidów do roku 329 p. n. e., kiedy została zdobyta przez Aleksandra Wielkiego. Następnie była częścią Imperium Seleucydów, od 246 r p. n. e. Królestwa Baktrii, od połowy II w p. n. e. zdominowana przez lud nomadyczny lud Yuezhi. Od początku funkcjonowania Jedwabnego Szlaku była jednym z najważniejszych ośrodków kupieckich, religijnych i kulturalnych. Kupcy sogdiańscy podróżowali do Chin, Indii i Bizancjum, w wielu miejscach zakładając własne kolonie. W I-III w n. e. miasto pozostawało pod wpływami Królestwa Kuszanów, w IV-VI wieku znajdowało się na pograniczu wpływów perskich Sassanidów, kontrolowane przez ludy nomadyczne: Chionitów (od IV w), Heftalitów (od V w) i Turków (tzw. Kaganat staroturecki, od połowy VI w). W roku 710 zdobyte przez Arabów, później rzadzone przez Samanidów (IX-X w), Karachanidów (XI w), Seldżuków (I poł XII w), Karakitanów (II poł XII w) i na krótko przez Chorezmian (początek XIII w). W roku 1220 miasto najechali mongołowie czyngis-chana, masakrując niemal wszystkich mieszkańców. Miasto zawdzięcza swą odbudowę Tamerlanowi (1336-1405), który uczynił je stolicą Imperium Timurydów. Odbudował je od podstaw, wytyczając ulice według upodobania, ściągając najlepszych architektów, rzemieślników i artystów z całego podbitego terytorium. Kontynuatorem dzieła był jego wnuk Uług-beg (1394-1449), który uczynił miasto głównym ośrodkiem naukowym imperium. Od XVI wieku miastem rządzili Turcy uzbeccy, jednak wkrótce przenieśli stolicę swojego państwa do Buchary. Około roku 1720 miasto znacznie podupadło po najeździe Nader Szacha z Iranu. W roku 1868 miasto zdobyli Rosjanie i uczynili je stolicą nowego Okręgu Turkiestańskiego. W roku 1888 połączono je z resztą Rosji nitką Kolei Transkaspijskiej. Po Rewolucji Październikowej była stolicą Uzbeckiej SRR do roku 1930.

Co chcemy zobaczyć?

Obserwatorium Uług-bega

Uług-beg był wnukiem Tamerlana i władcą Transoksanii w latach 1411-1449. Chcąc uczynić Samarkandę głównym ośrodkiem naukowym Imperium Timurydów, w latach 1417-20 zbudował madrasę (islamski uniwersytet), która stoi po dzień dzisiejszy na Registanie. W roku 1428 wybudował największe w owym czasie obserwatorium, nazwane "Gurkhani Zij". Projekt był o wiele ambitniejszy, niż zbudowany 150 lat później "Uraniborg" Tychona Brahe. Głównym instrumentem był sekstant "Fakhri" o promieniu 40 m (w tej skali 1 mm długości łuku odpowiada kątowi 5''). Był to największy instrument południkowy w historii. Z jego pomocą Uług-beg zredagował swe największe dzieło — "Zij-i-Sultani" (1437), zawierający katalog 994 gwiazd. Do jego osiągnięć należały: wyznaczenie długości roku gwiazdowego z błędem 1 min, wyznaczenie nachylenia ekliptyki z błędem 0,5'. Innym było stworzenie tabel wartości funkcji trygonometrycznych z dokładnością do 8 miejsc po przecinku. Co ciekawe, jego prace stały się znane w Europie dopiero w roku 1650. Obserwatorium uległo zniszczeniu po śmierci Uług-bega, w roku 1908 odnaleziono podziemną część wielkiego sekstantu. Obecnie znajduje się tam muzeum poświęcone pamięci największego astronoma XV wieku.

Obserwatorium Uług-bega
obser1.jpg

Registan

Jest centralnym placem Samarkandy od czasów Timura. Nazwa placu w języku perskim oznacza "piaszczyste miejsce", podobno piaskiem była przysypywana krew osób strasonych na publicznych egzekucjach, które odbywały się w tym miejscu do początków XX wieku. Na placu stoją trzy madrasy: najstarsza, zbudowana przez Uług-bega po stronie zachodniej (patrz niżej, "Obserwatorium Uług-bega"), oraz dwie z XVII wieku (Sher-dor po stronie wschodniej i Tillya-kori po stronie północnej).

Registan

Gur-e Amir

Nazwa "Gur-e Amir" w języku perskim znaczy "grobowiec króla". Znajdują się tu groby m. in. Tamerlana, jego dwóch synów i jego wnuka Uług-bega. Budowę rozpoczął w w roku 1403 sam Tamerlane z myślą o swoim ukochanym wnuku Muhammadzie. Sam przygotował dla siebie mniejszy grobowiec w mieście urodzenia Shahrisabz, jednak po jego śmierci w czasie wyprawy przeciwko Chinom dojście do tego miasta utrudniały zaśnieżone przełęcze górskie. Budowę dokończył Uług-beg. Mauzoleum stało się wyznacznikiem stylu architektonicznego późniejszych islamskich grobowców królewskich, takich jak Taj Mahal.

Gur-e Amir

Bibi-Chanum

Meczet zbudowany w 1399-1404 roku przez Tamerlana po zakończeniu jego kampanii indyjskiej. Według Ruya Gonzalesa de Clavijo, ambasadora króla Kastylii, przy jego budowie użyto kamieni szlachetnych przetransportowanych przy użyciu 95 słoni. Niestety zbudowano go mało solidnie i zawalił się podczas trzęsienia ziemi w roku 1897. Od lat 70. XX wieku jest odbudowywany przez rząd Uzbekistanu. Nazwa meczetu wzięła się od imienia żony Tamerlana, jej mauzoleum znajduje się po drugiej stronie ulicy.

Bibi-Chanum

Khazrat-Khizr

Oryginalny meczet w tym miejscu został zburzony przez mongołów. Obecny pochodzi z XIX wieku.

Khazrat-Khizr

Shah-i-Zinda

Jest to nekropolia obejmująca liczne mauzolea budowane od XI do XIX wieku. Wiele budynków wybudowano dla dostojników z Imperium Timurydów, w tym członków rodziny Tamerlana.

Shah-i-Zinda

Odległości

Punkt odniesienia - Registan

miejsce lokalizacja
Obserwatorium Uług-bega 3,4 km NE
Gur-e Amir 0,9 km SW
Bibi-Chanum 0,75 km NNE
Shah-i-Zinda 1,3 km NE
Khazrat-Khizr 1,2 km NNE
samarkanda_map3.jpg